زندانیان واحد دو زندان قزل‌حصار کرج روز سه‌شنبه ششم مرداد، پس از آن‌که مقام‌های قضایی و مسئولان زندان وعده دادند اجرای احکام اعدام مرتبط با جرائم مواد مخدر را موقتاً متوقف کنند، به اعتصاب غذای گسترده خود پایان دادند. این اعتصاب که وارد شانزدهمین روز شده بود، یکی از بزرگ‌ترین اعتراضات جمعی زندانیان محکوم به اعدام در ایران به شمار می‌رود.

بر اساس گزارش خبرگزاری هرانا، نمایندگان زندانیان با مسئولان زندان و شماری از مقام‌های قضایی دیدار کردند. در این دیدار به آنان وعده داده شد تا زمان بررسی درخواست‌ها و بازنگری در پرونده‌ها، احکام اعدام محکومان پرونده‌های مواد مخدر در زندان قزل‌حصار اجرا نشود.

زندانیان اعلام کرده‌اند پایان اعتصاب به معنای خاتمه اعتراض آنان نیست و ادامه این وضعیت به پایبندی مسئولان به وعده داده‌شده بستگی دارد. تاکنون قوه قضاییه، سازمان زندان‌ها و خبرگزاری میزان بیانیه عمومی یا سند رسمی درباره این توافق منتشر نکرده‌اند؛ بنابراین، در مقطع کنونی تنها می‌توان از یک وعده موقت و گزارش‌شده از داخل زندان سخن گفت، نه صدور یک دستور رسمی و سراسری برای توقف اعدام‌ها.

اعتصاب روز ۲۲ تیر، پس از انتقال شش زندانی محکوم به اعدام در پرونده‌های مرتبط با مواد مخدر به سلول‌های انفرادی آغاز شد. سازمان حقوق بشر ایران پیش‌تر هویت چهار نفر از آنان را سید ایمان حیدری، ایوب اسدی، وحید تیموری و حامد نظریانی اعلام کرده بود. درباره انتقال این زندانیان از سلول‌های انفرادی یا وضعیت کنونی دو زندانی دیگر اطلاعات تأییدشده‌ای منتشر نشده است.

گزارش‌های نهادهای حقوق بشری شمار شرکت‌کنندگان در اعتصاب و تحصن واحد دو را حدود یک‌هزار و ۵۰۰ نفر اعلام کرده‌اند. زندانیان در طول این اعتراض از دریافت جیره غذایی خودداری کردند، در راهروهای زندان تحصن برپا داشتند و شعار «نه به اعدام» سر دادند. شماری از آنان نیز در اعتراض به بی‌پاسخ ماندن مطالباتشان لب‌های خود را دوختند. ویدئوهای منتشرشده از داخل زندان، وخامت حال تعدادی از اعتصاب‌کنندگان و خودداری مأموران از باز کردن مسیر انتقال آنان به بهداری را نشان می‌داد.

تردید زندانیان نسبت به دوام وعده تازه، به تجربه اعتصاب پیشین در مهرماه ۱۴۰۴ بازمی‌گردد. در آن زمان نیز بیش از یک‌هزار و ۵۰۰ زندانی پس از شش تا هفت روز اعتصاب، با نمایندگان رئیس قوه قضاییه، سازمان زندان‌ها و مدیریت قزل‌حصار دیدار کردند. مقام‌ها وعده داده بودند اجرای احکام اعدام مرتبط با مواد مخدر دست‌کم شش ماه متوقف و پرونده‌ها بازنگری شود؛ اما زندانیان می‌گویند ازسرگیری اعدام‌ها به معنای نقض همان تعهدات بوده است.

اعتصاب اخیر هم‌زمان با طرح دوباره اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر صورت گرفت. حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، پیش‌تر گفته بود در لایحه پیشنهادی دولت، موارد اعمال مجازات اعدام در جرائم مواد مخدر از هشت مورد به دو مورد کاهش می‌یابد. او روز ۳۱ تیر نیز در دیدار با رئیس قوه قضاییه درباره خلأهای قانونی و ضرورت اصلاح این قانون گفت‌وگو کرد؛ با این حال، لایحه موردنظر هنوز به قانون لازم‌الاجرا تبدیل نشده است.

وعده داده‌شده در قزل‌حصار، تا آنجا که گزارش شده، تنها احکام مربوط به جرائم مواد مخدر در همین زندان را در بر می‌گیرد و شامل توقف عمومی مجازات اعدام در ایران یا احکام صادرشده برای زندانیان سیاسی و معترضان نمی‌شود. هم‌زمان با پایان این اعتصاب، گزارش‌های دیگری از اجرای احکام اعدام و خطر اعدام فوری شماری از زندانیان سیاسی منتشر شده است.

پایان اعتصاب قزل‌حصار در شرایط کنونی یک عقب‌نشینی موقت مقام‌های زندان در برابر اعتراض جمعی زندانیان محسوب می‌شود، اما سرنوشت این توافق به اجرای عملی وعده‌ها وابسته است. بازگرداندن زندانیان منتقل‌شده از سلول‌های انفرادی، توقف واقعی اعدام‌ها و اعلام رسمی چگونگی بازنگری پرونده‌ها، نخستین معیارهای سنجش پایبندی مسئولان به تعهد تازه خواهد بود.