کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد روز جمعه در نشست شورای حقوق بشر در ژنو، از ایالات متحده خواست هرچه سریعتر تحقیقات خود درباره حمله مرگبار به یک دبستان در ایران را به پایان برساند و نتایج آن را منتشر کند؛ حملهای که به گفته مقامهای سازمان ملل و کشورهای حاضر در جلسه، یکی از تکاندهندهترین رویدادهای جنگ نزدیک به یکماهه آمریکا و اسرائیل علیه ایران بوده و دستکم ۱۷۰ نفر، عمدتاً دانشآموزان، در آن کشته شدهاند.
این نشست اضطراری به درخواست ایران و با محور قرار دادن حمله به دبستان دخترانه «شجره طیبه» در میناب برگزار شد؛ حملهای که در نخستین روز جنگ رخ داد و از همان زمان به یکی از نمادهای فاجعه انسانی در این درگیری بدل شده است. ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، در این نشست که پس از دیدارهایش با مقامهای آمریکایی در واشنگتن از طریق ارتباط ویدیویی در آن شرکت کرد، تأکید کرد «باید برای این آسیب هولناک عدالت اجرا شود» و خواستار آن شد واشنگتن هرچه زودتر بررسیهای خود را نهایی و علنی کند.
در حالی که کرسیهای نمایندگی آمریکا و اسرائیل در این نشست خالی بود و هیئتهای دیپلماتیک دو کشور در ژنو نیز به پرسشهای بیشتر درباره این حمله و وضعیت تحقیقات پاسخ ندادند، چندین کشور حاضر در شورا خشم خود را از کشتار دانشآموزان ابراز کردند. سفیر پاکستان در ژنو مرگ کودکان مدرسهای را «غیرقابل وجدان» توصیف کرد و نماینده چین نیز گفت از این رویداد «عمیقاً شوکه» شده است.
اهمیت این پرونده زمانی بیشتر میشود که گزارشگر ویژه سازمان ملل در حوزه حق آموزش، فریده شهید، در اظهارات خود به روشنی گفت اگر روزنامهنگاران و گروههای جامعه مدنی تنها با استفاده از منابع علنی و آزاد توانستهاند نسبتاً سریع تشخیص دهند که مدرسه از مجموعه اطراف خود جدا بوده و علامتگذاری آشکاری داشته است، ارتش آمریکا با همه امکانات و ابزارهایی که در اختیار داشته، بهمراتب بیشتر قادر بوده پیش از حمله این موضوع را تشخیص دهد و موظف نیز بوده که چنین کند. این مدرسه در نزدیکی یک پایگاه متعلق به سپاه پاسداران قرار داشته، اما به گفته مقامهای سازمان ملل، همین نزدیکی نمیتواند توجیهی برای نادیده گرفتن اصل تفکیک اهداف غیرنظامی و نظامی باشد.
نشست ژنو همچنین صحنه یکی از دردناکترین شهادتهای انسانی درباره این حمله بود. محدّثه فلاحت، مادری که هر دو فرزندش را در حمله ۲۸ فوریه از دست داده، با صدایی آکنده از اندوه در برابر اعضای شورا سخن گفت و آخرین صبح زندگی کودکانش را به یاد آورد: صبحی که موهایشان را شانه زد، کفشهایشان را بست، کولهپشتیهایشان را روی شانههایشان گذاشت و با بوسه بدرقهشان کرد. او گفت آن صبح، مانند هر صبح دیگری بود و هیچ نشانهای وجود نداشت که آن وداع، آخرین وداع باشد. فلاحت با شرح جمله ساده فرزندانش ــ «مامان، بعد از مدرسه بیا دنبالمون» ــ گفت این جمله اکنون هزار بار در ذهنش تکرار میشود و هر بار قلبش را از درد میسوزاند. او از سکوت اتاق کودکانش گفت؛ سکوتی که به گفته او، هیچ خانهای هرگز نباید آن را تجربه کند.
در همین جلسه، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز از طریق ویدیو در شورای حقوق بشر حاضر شد و حمله به مدرسه را نه یک اشتباه، بلکه اقدامی «عمدی و آگاهانه» خواند. او گفت وقتی آمریکا و اسرائیل خود مدعیاند به پیشرفتهترین فناوریها و دقیقترین سامانههای نظامی و اطلاعاتی مجهز هستند، هیچکس نمیتواند بپذیرد که حمله به یک مدرسه چیزی جز اقدامی تعمدی بوده است. عراقچی افزود قربانیان این حمله «با خونسردی قتلعام شدند» و قدرتهای مهاجم با مصونیت کامل، دست به بدترین جنایتهای انسانی میزنند؛ وضعیتی که به گفته او نتیجه مستقیم سکوت جامعه جهانی در برابر جلوههای پیشین بیقانونی و جنایت در فلسطین اشغالی، لبنان و دیگر نقاط بوده است. او از کشورهای عضو سازمان ملل خواست جنگی را که علیه ایران به راه افتاده و آن را «آشکارا بیتوجیه» خواند، محکوم کنند و هشدار داد بیتفاوتی و سکوت در برابر بیعدالتی نه صلح میآورد و نه امنیت.
با این حال، در کنار این اتهام صریح، فریده شهید به احتمال دیگری نیز اشاره کرد که از خلال تحقیقات جاری مطرح شده است: اینکه حمله شاید ناشی از اشتباه ارتش آمریکا و استفاده از اطلاعات قدیمی بوده باشد. اما او تصریح کرد اگر این فرض به طور رسمی تأیید شود، در آن صورت به احتمال زیاد اصل اتخاذ «احتیاطهای ممکن» در هنگام حمله نقض شده است. به گفته او، مدرسه و دیگر ساختمانهای این مجموعه هر یک به طور جداگانه با مهمات دقیق هدف قرار گرفتهاند و همین امر نشان میدهد که ارتش آمریکا آشکارا قصد داشته خود مدرسه را نیز بزند. از دید او، صرفنظر از اینکه حمله از روی عمد یا بر اثر استفاده از دادههای کهنه صورت گرفته باشد، اصل بنیادین حفاظت از غیرنظامیان و بهویژه کودکان زیر پا گذاشته شده است.
ابعاد گستردهتر خسارتهای واردشده به آموزش در ایران نیز در این نشست مطرح شد. دفتر گزارشگر ویژه سازمان ملل اعلام کرده است که تاکنون بیش از ۶۰۰ مدرسه و مرکز آموزشی در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران یا ویران شدهاند یا آسیب شدید دیدهاند و دستکم ۲۳۰ کودک و معلم نیز جان خود را از دست دادهاند. فریده شهید در اینباره تأکید کرد که کشتن کودکان هرگز و تحت هیچ شرایطی قابل توجیه نیست. ولکر تورک نیز گفت هدف قرار دادن مدارس، نقض آشکار حقوق بینالملل است و یادآور شد که فارغ از اختلافات سیاسی میان کشورها، یک اصل باید بدیهی باقی بماند: هیچ اختلافی با کشتن دانشآموزان حل نمیشود.
نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل نشان داد که حمله به دبستان شجره طیبه تنها یک رویداد نظامی در دل جنگ جاری تلقی نمیشود، بلکه به پروندهای مهم در حوزه پاسخگویی حقوقی و اخلاقی تبدیل شده است؛ پروندهای که در آن هم درخواست برای روشن شدن حقیقت و انتشار نتایج تحقیقات آمریکا بالا گرفته و هم فشار برای پاسخگو کردن عاملان حمله افزایش یافته است. شهادت مادران داغدار، مواضع صریح مقامهای سازمان ملل و خشم شماری از کشورها در ژنو، این حمله را از سطح یک «حادثه» فراتر برده و آن را به نمادی از هزینه انسانی جنگی بدل کرده است که بیش از همه، کودکان و غیرنظامیان بهای آن را میپردازند.
0 نظر